Αφορμή για την ανάρτηση στάθηκε το μήνυμα μια κατά τα άλλα συμπαθούς ακτιβίστριας που σε σελίδα κοινωνικής δικτύωσης έβγαλε ένα σύνδεσμο από τη Βικιπαίδεια, που δείχνει μια παγκόσμια κατάταξη χωρών ανάλογα με το συνολικό τους εξωτερικό χρέος. Αναρωτήθηκε λοιπόν τι συμβαίνει όταν η Γερμανία και άλλες χώρες είναι στις πρώτες θέσεις και η Ελλάδα μόλις στην 19η. Αμέσως “τσίμπησαν” διάφορες φίλες της και άρχισε η (παρα)φιλολογία. Πως επιβιώνει το Λουξεμβούργο (που έχει εξωτερικό χρέος 4636% του ΑΕΠ) αναρωτήθηκε κάποια και πρόσθεσε “α ξέχασα, εκεί εδρεύουν οι τράπεζες”. Προφανώς πάνω στη βιασύνη να ταιριάξει τα στοιχεία σε μια εύκολη θεωρία συνωμοσίας μπέρδεψε το Λουξεμβούργο με την Ελβετία. Συνέχισαν άλλοι, “και ύστερα σου λένε για την Ελλάδα…”, “κάτι παίζεται…”, “είναι ένα παγκόσμιο φιάσκο”, “γιατί δεν κάνουν στους Ιρλανδούς ό,τι και σε μας” και άλλα. Ευτυχώς που επενέβησαν κάποιοι πιο ψύχραιμοι γιατί σίγουρα η συζήτηση θα εξελισσόταν σε στυλ “ο Αμερικανός και προδότης Τζέφρυ που εκτελεί διατεταγμένη υπηρεσία της λέσχης Μπίλντελμπεργκ με σκοπό να φέρει το ΔΝΤ ώστε να απωλέσει η Ελλάδα την εθνική της κυριαρχία και να ξεπουλήσει τα νησιά και την Ακρόπολη στους ξένους”.

Το συγκεκριμένο περιστατικό δεν είναι μεμονωμένο, καθώς άκουσα πως ο συγκεκριμένος πίνακας από τη Βικιπαίδεια κυκλοφορεί ευρέως μέσω email. Αντίστοιχες συζητήσεις είδα και αλλού με αφορμή κάποια σύγκριση με την Ισλανδία, την Ιρλανδία, την Αργεντινή ή τον Ισημερινό. Πιανόμαστε από κάτι και δημιουργούμε ολόκληρη θεωρία συνωμοσίας. Μήπως όμως τα πράγματα δεν είναι όπως φαίνονται; Όπως έγραψαν και οι ψυχραιμότεροι, η κατάταξη στη Βικιπαίδεια είναι άκρως παραπλανητική γιατί δείχνει το συνολικό χρέος, δημόσιο και ιδιωτικό. Το ιδιωτικό χρέος ναι μεν μπορεί να προκαλέσει προβλήματα όταν η κυβέρνηση δεν το διαχειριστεί σωστά (όπως έγινε με την Ιρλανδία), από μόνο του όμως δεν επηρεάζει την πιστοληπτική ικανότητα μιας χώρας. Τώρα αν σε μια μικρή χώρα υπάρχουν πέντε μεγάλες εταιρίες με χρέη, αυτό δε σημαίνει πως το Λουξεμβούργο είναι μπανανία. Αυτό που πρέπει να δούμε είναι το δημόσιο χρέος. Πόσα χρωστάει το κράτος δηλαδή, και στην αντίστοιχη κατάταξη στη Βικιπαίδεια η Ελλάδα είναι 5η και το Λουξεμβούργο 110 θέσεις πιο κάτω. Τώρα ρωτάει άλλος, γιατί δεν πάει το ΔΝΤ στην Ιαπωνία που είναι πρώτη σε δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ. Η εύκολη απάντηση είναι γιατί οι Ιάπωνες δε ζήτησαν τη βοήθεια του ΔΝΤ, προφανώς γιατί δεν έχουν πρόβλημα. Η οικονομία τους είναι πιο δυναμική σε κάθε δείκτη, από το απόλυτο μέγεθος του ΑΕΠ, το εμπορικό ισοζύγιο, τη βιομηχανική παραγωγή, ακόμα και σε κοινωνικούς δείκτες όπως το επίπεδο της εκπαίδευσης, το κοινωνικό κεφαλαίο, η πιο ανεπίσημα την ύπαρξη αλληλεγγύης και υπακοής στο νόμο. Δε νομίζω να υπάρχει σοβαρός άνθρωπος που να πιστεύει πως το δημόσιο χρέος της Ιαπωνίας είναι λιγότερο βιώσιμο από το αντίστοιχο της Ελλάδας. Δεν υπάρχει συνομωσία εναντίον της Ελλάδας. Είναι σα να συγκρίνουμε το χρέος κάποιου εργαζόμενου με καλή και σταθερή δουλειά που σε μια τρέλα έχασε ένα μεγάλο ποσό στη ρουλέτα με το χρέος ενός χρόνια άνεργου, άρρωστου που χρωστάει συστηματικά το νοίκι. Ποιός έχει καλύτερη δυνατότητα να ξεχρεώσει και ποιός θα καταφύγει στον τοκογλύφο για να βγάλει πέρα τα τρέχοντα έξοδα;

Ευτυχώς μετά τις παρεμβάσεις κάποιοι κατάλαβαν το λάθος στη σύγκριση και την γκάφα της συνωμοσιολογίας. Έφεραν ως δικαιολογία την επιστημονικής τους ιδιότητα, “είμαστε από φιλολογικά χωράφια”. Ναι ρε παιδιά αν είστε από άλλα χωράφια και δεν καταλαβαίνετε τι σημαίνουν οι αριθμοί, ρωτήστε πρώτα, όχι αμέσως “οι ξένοι θέλουν να ταπεινώσουν την Ελλάδα”. Αλήθεια πως θα φαινόταν αν σας έλεγα με πάθος πως πιστεύω πως οι Ίνκας μιλούσαν Ελληνικά γιατί έτσι διάβασα; Δεν είμαι φιλόλογος αλλά κατάλαβα πως το παραπάνω βιβλιαράκι λέει μπαρούφες στυλ Λιακόπουλου. Δεν είναι όλοι ειδικοί στα πάντα, αλλά με μια βασική πανεπιστημιακή εκπαίδευση πρέπει να ξέρεις να ξεχωρίζεις τη μπαρούφα απ’ την οικονομική ανάλυση.

Είναι πραγματικά λυπηρό πως είμαστε διατεθειμένοι να πιστέψουμε οτιδήποτε, την πιο τρελή θεωρία συνωμοσίας, να αρνηθούμε ακόμα και την πραγματικότητα, αρκεί να μη παραδεχθούμε πως η Ελλάδα έχει όντως πρόβλημα.

(το γράφημα δικό μου με στοιχεία από το World Values Survey, μέσω του Quality of Government Institute)

Ήταν λοιπόν μια φορά και ένα καιρό μια νεαρή πριγκίπισσα απ’ το Μπρουνέι που ήθελε να σπουδάσει στο συγκεκριμένο πανεπιστήμιο και ο καλός της πατερούλης για να μη της λείψει τίποτα, της αγόρασε ένα σπίτι στο campus με πέντε κρεβατοκάμαρες και τέσσερα μπάνια για να μένει με όλους τους παρατρεχάμενους υπηρέτες της. Ο πατέρας πρέπει να έμεινε πολύ ευχαριστημένος από το πανεπιστήμιο, γιατί εκτός από ένα Islamic Centre (βλ. τζαμί) που έχτισε στο campus, όταν η καλή του τελείωσε τις σπουδές της, δώρισε το σπίτι στο ερευνητικό ινστιτούτο που έκανα τη διατριβή μου. Το ινστιτούτο μη ξέροντας τι να κάνει το σπίτι, το έκανε γραφείο για τους υποψήφιους διδάκτορες. Η φίλη μου η Zehra με τον Elad απ’ το Ισραήλ πιάσανε το master bedroom με το υδρομασάζ, εγώ μια κρεβατοκάμαρα του υπηρετικού προσωπικού, η Michelle και η Claire την κρεβατοκάμαρα του ισογείου, ο Ryan, ο Mike και ο Gavin το λίβινγκ ρουμ και πάει λέγοντας.

Έχει περάσει καιρός από τότε, άλλαξα γραφεία, πανεπιστήμια και χώρες, αλλά ξαναθυμήθηκα το περιστατικό με αφορμή τον υιό Καντάφι με τις δωρεές και το διδακτορικό του στην LSE. Διάβασα και ένα σχόλιο του  Θάνου Δημάδη στο Protagon, γιατί λέει “έχρισαν” τον υιό Καντάφι διδάκτορα όταν η οικογένειά του κυβερνά απολυταρχικά τη Λιβύη. Προφανώς ο Δημάδης γνωρίζει πως κριτήριο για τον τίτλο του διδάκτορα είναι η επιτυχής συγγραφή και υποστήριξη μιας διατριβής και τίποτε άλλο, αλλά παρ’ όλα αυτά συνεχίζει το σχόλιό του με διάφορα περί ήθους που τα ξεπατίκωσε από έκθεση ιδεών επιπέδου λυκείου. Δεν έχω καταλάβει από που έχει επικρατήσει η αντίληψη πως τα διδακτορικά είναι (ή πρέπει να γίνουν) περγαμηνές ήθους και δημοκρατικότητας. Τίτλοι σπουδών είναι και τίποτα παραπάνω και έτσι πρέπει να παραμείνουν. Αλίμονο αν κάποιος θέλει να πάρει διδακτορικό (σε οποιαδήποτε επιστήμη) και του ζητηθούν πιστοποιητικά φρονημάτων, ή τον απορρίψουν γιατί ο πατέρας του είναι ο τάδε. Τα όποια ηθικά κριτήρια αφορούν την δεοντολογία της έρευνας καθ’ αυτής, δηλαδή να μην έχει γίνει λογοκλοπή, να μην έχουν παραποιηθεί στοιχεία, κτλ και όχι τον χαρακτήρα του υποψήφιου. Ο κατά τα άλλα δημοκράτης υπουργός άμυνας της κυβέρνησης Μέρκελ αποδείχτηκε λογοκλόπος και το (κατά τα άλλα τριτοκλασάτο) πανεπιστήμιο που του απένειμε τον τίτλο τον πήρε πίσω.

Το άρθρο όμως προσπερνάει κάτι που είναι σημαντικότερο σχολιασμού όμως. Το 1.5 εκατ. λιρών της δωρεάς των Καντάφι προς την LSE. Το ότι έδωσε η LSE διδακτορικό στον Καντάφι δεν είναι σκάνδαλο. Αν μη τι άλλο, ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα δίνει γνώση ελπίζοντας πως θα βοηθήσει τον κόσμο. Τώρα αν ο Καντάφι δεν έμαθε τίποτα και γυρνώντας στην πατρίδα του άρχισε να σκοτώνει κόσμο, γι’ αυτό δεν ευθύνονται οι καθηγητές του. Σα να λέμε πως έφταιγαν οι καθηγητές που ο υποψήφιος διδάκτορας της εγκληματολογίας σκότωνε τις ιερόδουλες στο Bradford. Το σκάνδαλο είναι πως η LSE πήρε αβασάνιστα χρήματα απ’ τους Καντάφι, και εξίσου αβασάνιστα διέκοψε κάθε σχέση με το καθεστώς όταν αποκαλύφθηκε το γεγονός. Αν τα χρήματα ήταν “καθαρά” γιατί βιάστηκε η LSE να αποκηρύξει τη σχέση της με τη Λιβύη; ‘But this is England, where the only crime is to be Found Out’, όπως είπε ο Stephen Fry.

Το θέμα είναι βαθύτερο από τις επιφανειακές ηθικολογίες και τα συνθήματα που φώναξαν έξω απ’ την LSE. Για να γίνει έρευνα χρειάζονται χρήματα και όταν το κράτος κάνει περικοπές, οι πόροι από ιδιώτες είναι πιο σημαντικοί από ποτέ. Ήδη οι φαρμακευτικές εταιρίες έχουν μπει στο παιχνίδι, και πάμπολλες εταιρίες χρηματοδοτούν έρευνες για να μπορούν να εκμεταλλεύονται τις πατέντες που τυχόν βγουν. Στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες δεν υπάρχουν εταιρίες, αλλά χρήματα μπορούν να βρεθούν από κυβερνήσεις, κόμματα… Που βάζουμε τη διαχωριστική γραμμή; Στα ναρκοδολάρια; Στον Καντάφι; Στον Ωνάση; Στον Gates;

Χρόνια τώρα τα πανεπιστήμια της Αγγλίας εκπαιδεύουν τα βλαστάρια των δικτατόρων της Αφρικής και της Ασίας, ενώ ο κάθε ματαιόδοξος μπορεί να κάνει μια δωρεά και να βάλει το όνομά του σε μια πανεπιστημιακή έδρα ή τμήμα (αν και κάπου διάβασα πως κάποιος έκανε μια τεράστια δωρεά για να μην πάρει το τμήμα το όνομα κανενός και να μείνει απλά τμήμα πολιτικών επιστημών!). Η εξεύρεση πόρων είναι απαραίτητη και η σκέψη πως μπορείς να κάνεις τον κόσμο καλύτερο με την παιδεία γεμάτη ελπίδα. Όταν όμως κάνουμε την παιδεία αντικείμενο στυγνής συναλλαγής, εύκολα μπορούμε να παρασυρθούμε στο να δεχόμαστε λεφτά από παντού και με κάθε κόστος. Τότε λοιπόν καταλήγουμε εμείς να έχουμε ένα τζακούζι (ή μπάνιο από γρανίτη, ή μια Φεράρι) ενώ κάποια τριτοκοσμική χώρα αποκτά ένα διδάκτορα/δικτάτορα. Μια αποτυχία όπως και να το δεις.

ΥΓ. Στο σπίτι-cum-παλατάκι-cum-γραφείο δε μείναμε πολύ. Στο χρόνο πάνω μας έπιασε κατάθλιψη στην απομόνωση και, μετά από διαμαρτυρίες, πήραμε γραφεία στο καινούριο κτήριο του ινστιτούτου δίπλα στη βιβλιοθήκη στο κέντρο του campus. Στο δυαράκι μου όμως χρειάστηκε να περιμένω δυόμισι χρόνια στη βικτωριανή μπανιέρα με τις ξεχωριστές ζεστό/κρύο κάνουλες ώσπου να εγκαταστήσουν ένα ντους.

Η πρώτη, και προφανής, λύση ήταν να ζητήσουμε τη βοήθεια του ΔΝΤ, ενός οργανισμού που σχεδιάστηκε ώστε να δανείζει σε αυτούς που τα έχουν κάνει θάλασσα. Να ελπίζουμε δηλαδή πως, σε λίγα χρόνια, κουτσά στραβά θα ορθοποδήσουμε τουλάχιστον οικονομικά. ‘Οπως το Μεξικό που ζήτησε τη βοήθεια του ΔΝΤ και των γειτόνων του (ΗΠΑ και Καναδά) μετά στην κρίση του 1994. Όμως, ακόμα και στην πιο light εκδοχή με τη μορφή της τρόϊκας (όπου οι γείτονες τσοντάρουν για να μη τους πάρει παραμάζωμα η κρίση), η λύση προϋποθέτει πως θα μπορέσουμε να επιστρέψουμε τα δανεικά. Οι Ευρωπαίοι δανειστές μας επιθυμούν να συμαζέψουμε την οικονομία μας ώστε να μην τους δημιουργούμε προβλήματα, ενώ το ΔΝΤ απλά ενδιαφέρεται να πάρει πίσω τα χρήματά του με τόκο και θα κάνει τα αδύνατα δυνατά ώστε να το πετύχει. Η τρόϊκα δηλαδή είναι ένας συνδυασμός Σαμοΐλη και τοκογλύφου. Σαν τον τοκογλύφο μας δανείζει στην ανάγκη και σαν τον Σαμοΐλη μας συμβουλεύει να πουλήσουμε τα ασημικά για να ξελασπώσουμε.

Φυσικά υπάρχει και εναλλακτική λύση. Γιατί να γίνουμε Μεξικό όταν μπορούμε να γίνουμε Κούβα; Αυτό λέει το ΚΚΕ (και άλλοι της Αριστεράς). Χτυπάμε φαλημέντο και επίσημα, λέμε πως δεν πληρώνουμε δεν πληρώνουμε, βγαίνουμε απ’ την ΕΕ και επιστρέφουμε στη δραχμή και στα ανεξάρτητα δημοσιονομικά μας. Βέβαια, καθώς μεγάλο μέρος του ελληνικού χρέους είναι προς τρίτους, γινόμαστε παρίες διεθνώς, οι επενδύσεις φεύγουν, ο πληθωρισμός πάει στα ύψη, η αγοραστική μας δύναμη μειώνεται δραματικά. Εκεί ξεθάβουμε τα σοσιαλιστικά οικονομικά εγχειρίδια, βρίσκουμε τις κατάλληλες λύσεις, την εξίσωση προς τα κάτω δηλαδή, και όλα πάνε καλά. Διότι σαν την Κούβα, είμαστε φτωχοί αλλά ευτυχισμένοι. Απολαμβάνουμε το ωραίο κλίμα, τη μουσική και τα βγάζουμε πέρα με τον τουρισμό.

Η τρίτη λύση, που ίσως διαφεύγει στους περισσότερους, είναι να γίνουμε Μαλαισία. Στην οικονομική κρίση του 1997 που σάρωσε τη Νοτιοανατολική Ασία, η Μαλαισία ήταν η μόνη χώρα που αρνήθηκε τη βοήθεια του ΔΝΤ που δέχτηκαν άλλες χώρες με προβληματικές οικονομίες (Νότια Κορέα, Ινδονησία, Ταϊλάνδη). Με την δυνατή ηγεσία του Μαχατίρ (και αρκετή τύχη) η Μαλαισία έκανε τις απαραίτητες διαρθρωτικές αλλαγές χωρίς τον μπαμπούλα των δανειστών και χωρίς να περάσει η οικονομία σε παρατεταμένη ύφεση όπως πολλοί φοβούνται για την Ελλάδα.

Βέβαια οι αναλογίες δεν είναι πάντα ακριβείς και η Ελληνική περίπτωση έχει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της. Ο Παπανδρέου δεν είναι Μαχατίρ, οι Έλληνες δεν είναι Μαλαίοι, το Ευρώ δεν είναι Ρινγκίτ. Αλλά όσο οι Έλληνες δε είναι Μαλαίοι άλλο τόσο δεν θέλουν να γίνουν Κουβανοί. Ποιός θα ζούσε στην σοσιαλιστική Ελλάδα ή Κούβα με μισθό $4; Το χειρότερο όμως θα είναι ο μονόδρομος που πήρε η κυβέρνηση αντί να μας βγάλει στο Μεξικό να μας πάει στην Αργεντινή, που μετά την κρίση του 1995 και δανείστηκε απ’ το ΔΝΤ, και απέτυχε να διαχειριστεί το δάνειο και φαλήρισε, και ακόμα πληρώνει. Αντί για Κούβα ή Μεξικό, να γίνουμε σαν την Αργεντινή, χωρίς όμως το καλό ποδόσφαιρο.